در مباحث متعدد از همين دفتر « 1 » به شرح رفت كه هيچ چيز غير از خداوند متعال ، فارغ از زمان و مكان ، نيست . يعنى فارغ از كم نيست . گرچه در شمارش اعراض ، كم به عنوان قسيم شمرده مىشود اما در واقع كمّ همان مكان و زمان و عين آن دو ، است : مكان - كمّ / مكان - مكان . زمان - كمّ / زمان - زمان . پس : چيزى فارغ از كمّ ( غير از خدا ) وجود ندارد . و هر چيزى كه محكوم به كمّ باشد ، محدود است . زيرا : محدود - كمّ / محدود - محدود . و اين نيز مساوى است با غير محدود . غير محدود / فارغ از كمّ . پس : كمّ / حدّ . خواه حدّ مكانى و باصطلاح متراژى باشد و خواه حدّ در اصطلاح منطق ارسطوئى در تعاريف باشد . نهايت / حدّ / كمّ . اما سخن در « لانهايت » و بى نهايت است كه آيا اين نيز از مقول كمّ است ؟ همانطور كه : ماده مساوى است با جسم و بى مادّه مساوى است با بى جسم . نهايت نيز مساوى است با كمّ و بى نهايت مساوى است با بى كمّ . محدود مساوى است با كمّمند غير محدود مساوى است با غير كمّمند . شيئ متناهى مساوى است با محدود و شيئ غير متناهى مساوى است با غير محدود . همانطور كه در حديث مورد بحث از امام جواد ( ع ) مشاهده كرديم . و بر اين مطلب احاديث زياد داريم . از آن جمله در خطب معروف امام رضا ( ع ) آمده است « ولا صدّق به من

--> ( 1 ) - مبحث شماره 2 و 3 و 9 كه شماره مشروح تر است .